ဆရာဝန္လက္ေလ်ွာ႔တဲ႔ ေမ်ွာ္လင္႔ခ်က္မဲ႔တဲ႔လူနာေတြ( ဥပမာ ကင္ဆာလို ေအအိုင္ဒီအက္စ္လို ေဝဒနာရွင္ေတြ) မွာ ေတြ႔ရေလ႔ရွိတဲ႔ ဒီလကၡဏာေတြ။ Kübler-Ross Model လို႔လူသိမ်ားသလို ပရိေဒဝငါးမ်ိဳး (five stages of grief) လို႔ဆိုရတဲ႔ သီအိုရီကို ဆြစ္လူမ်ိဳး စိတ္ပညာရွင္ အမ်ိဳးသမီး Elisabeth Kübler-Ross က သူ႔ရဲ႔ ၁၉၆၉ ခုနွစ္မွာထုတ္ေဝတဲ႔ နာမည္ေက်ာ္စာအုပ္ ေသျခင္းတရားနဲ႔ သူ႔ကိုရင္ဆိုင္ျခင္း (on dealth and dying) စာအုပ္မွာ စျပီးမိတ္ဆက္ေပးခဲ႔ပါတယ္။
ျငင္းဆန္ျခင္း (Denyl)
ေဒါသ (Anger)
ေစ်းဆစ္ျခင္း (Bargaining)
စိတ္က်ျခင္း (Depression)
လက္ခံျခင္း (Acceptance)
ဆိုုျပီး အဲဒီလို အဆင္႔ငါးဆင္႔ခြဲျခားထားပါတယ္။
ဒီအဆင္႔ေတြဟာ ေယဘုယ်အားျဖင္႔ ရုတ္တရက္ ႀကီးမားတဲ႔ ဒုကၡနဲ႔ ေတြ႔ႀကံဳရတဲ႔အခါေတြမွာ ရင္ဆိုင္ရနိုင္တဲ႔ စိတ္ခံစားမႈေတြပါ။ မိမိခ်စ္ခင္ေလးစားသူ တစ္ဦးဦးကို ဆံုးရံႈးရမယ္႔အခါ ဒါမွမဟုတ္ ကြာရွင္းျပတ္စဲမႈေတြအျပင္ အလုပ္ ဝင္ေငြနဲ႔ လြတ္လပ္မႈဆံုးရံႈးျခင္းေတြမွာလဲ ဒီခံစားမႈအဆင္႔ဆင္႔နဲ႔ ရင္ဆိုင္ရနိုင္ပါတယ္။ ပညာရွင္က ေဝဒနာသည္ ဒါမွမဟုတ္ ေသာကျဖစ္ေနသူဟာ ဒီအဆင္႔ေတြထဲက အနညး္ဆံုးနွစ္ဆင္႔နဲ႔ ၾကံဳရနိုင္တယ္လို႔ ဖြင္႔ဆိုခဲ႔ေပမယ္႔ ေနာက္ပိုင္းမွာ လူတစ္ဦးတစ္ေယာက္တိုင္းဟာ ဒီအဆင္႔ေတြကိုမျဖစ္မေန ရင္ဆိုင္ရမယ္ဆိုတဲ႔ ဖြင္႔ဆိုခ်က္ကို ရုပ္သိမ္းခဲ႔ပါတယ္။
ေနာက္ပိုင္းမွာ တျခားေသာ စိတ္ပညာရွင္မ်ားက တရားရံုးမွာ ခိုင္လံုတဲ႔ စြဲဆိုခ်က္မ်ိဳးနဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ရျပီး မေခ်ပနိုင္တဲ႔ တရားခံမ်ားဟာလဲ ေမ်ွာ္လင္႔ခ်က္မဲ႔တဲ႔ အေျခအေနမွာ ဒီပရိေဒဝငါးမ်ိဳးနဲ႔ ရင္ဆိုင္ၾကရတယ္လို႔ ေကာက္ခ်က္ခ်ခဲ႔ၾကပါတယ္။ ဒီလိုအခါမ်ိဳးမွာ တရားခံေတြဟာ ေရြးခ်ယ္စရာလမ္းမရွိေတာ႔တာမို႔ အျပစ္ကိုဝန္ခံရတဲ႔ acceptance အဆင္႔ကို ေစာစီးစြာေရာက္ရွိၾကတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။
အထူးသျဖင္႔ ေသကာနီးလူနာ မိမိကိုယ္ကို ေသရမယ္ဆိုတာ သိျပီးတဲ႔ေဝဒနာရွင္ေတြမွာ ရာခိုင္နႈန္းအေတာ္မ်ားမ်ားေတြ႔ရတဲ႔ လကၡဏာေတြမို႔ ဒါေတြကို five stages of dealth လို႔ လူသိမ်ားၾကတာပါပဲ။
ေသေစနိုင္တဲ႔ေရာဂါနာမည္ ႀကီးႀကီးမားမားတစ္ခု အတပ္ခံရတဲ႔အခါ
အို မျဖစ္နိုင္ဘူး ငါမေသနိုင္ဘူး ရယ္လို႔ ျငင္းဆန္မိမယ္။ (Denyl)
ဘာေၾကာင္႔ ငါဒီေလာက္ကံဆိုးရသလဲ ငါ႔ကိုမွ ဒီေရာဂါဆိုးႀကီးက နွိပ္စက္ရက္ေလျခင္း ေလာကႀကီးဟာမတရားပါလား လို႔ ေတြးမိလာမယ္။ အရာရာကို မေက်မနပ္ျဖစ္မယ္။ ရန္လိုမယ္။ (Anger)
မိမိေမ်ွာ္လင္႔ခ်က္ ဆႏၵတစ္စံုတစ္ရာအတြက္ ေသဖို႔ရက္ကို ေရြ႔ဆိုင္းခ်င္တယ္။ ေနနိုင္သမ်ွ အခ်ိန္ပိုလိုခ်င္ၾကတယ္။ (ဥပမာ ငါ႔ကေလးေတြ ပညာတတ္ႀကီးေတြျဖစ္တာကို ျမင္သြားခ်င္ေသးတယ္ ဒီလိုမ်ိဳးေပါ႔) (Bargaining)
အေျခအေနကို သေဘာေပါက္လာတဲ႔အခါ စိတ္ဓာတ္က်လာမယ္။ စိတ္ကုန္လာမယ္။ (Depression)
ေနာက္ဆံုးေတာ႔ ေရြးခ်ယ္စရာမရွိတဲ႔ ေသျခင္းကို လက္ခံလိုက္ရမယ္။ (ဒီအဆင္႔ကို မေရာက္ခင္ပဲ လူနာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား depression အဆင္႔မွာတင္ ေသဆံုးကုန္ၾကတာ မ်ားပါတယ္) (Acceptance)
ေက်ာင္းမွာ Psycho သင္ရတဲ႔အခါ ေန႔စဥ္လႈပ္ရွားသြားလာစဥ္က အမႈမဲ႔အမွတ္မဲ႔ ထားခဲ႔မိတဲ႔ ခံစားခ်က္ ခံယူခ်က္ေတြကို အေသးစိတ္ အဓိပၸါယ္ဖြင္႔ရ ျပန္ေတြးၾကည္႔ရတာေတြ မ်ားပါတယ္။ စိတ္ဝင္စားစရာလဲေကာင္းသလို တခါတေလလဲ အခ်ိန္ကုန္လြန္းတယ္လို႔ ထင္မိတာလဲ ရွိပါတယ္။ လူနာေတြနဲ႔ ထိေတြ႔ရတဲ႔အခါက်ေတာ႔လဲ ေဟာ ဒီလူနာကျဖင္႔ စိတ္အေျခအေနက ဘယ္လိုျဖစ္ေနျပီ ဒီလူကေတာ႔ ဘယ္အဆင္႔ကိုေရာက္ေနတယ္နဲ႔ ယွဥ္ျပီးေတြးမိလာပါတယ္။ သူ႔စိတ္ကိုဖတ္ေနမိေတာ႔လဲ သူ႔ကိုဘယ္လိုစကားေတြေျပာရမလဲ ဘယ္လိုစိတ္အေျခအေနရွိရင္ ဘယ္လိုဆက္ဆံရမလဲ ဆိုတာေတြ စဥ္းစားလာရတာပါပဲ။ ဆိုက္ကိုအခ်ိန္ျပီးတိုင္း အခုအခ်ိန္ငါဘာစိတ္ျဖစ္ေနျပန္ျပီ ငါဘာေၾကာင္႔ ဒီလိုအေတြးေတြးေနျပန္ျပီနဲ႔ သူတို႔ဘာသာျခားေတြေတာ႔မသိေပမယ္႔ ဗုဒၶဘာသာတစ္ေယာက္အေနနဲ႔ကေတာ႔ ကိုယ္႔စိတ္ကေလးကို အျမဲစမ္းစစ္ေနမိသလို ေတြေဝျခင္းနည္းျပီး သတိဆိုတာေလး ဝင္ဝင္လာေတာ႔လဲ အရမ္းပ်င္းခဲ႔ရတဲ႔ Psycho class ေတြကို ေက်းဇူးတင္ေနမိျပန္ေရာ။
ေရးစရာေလးတစ္ခု ေပးလာတဲ႔ မီ႔ကို ေက်းဇူးအမ်ားႀကီးတင္ပါတယ္။ ေသျခင္းတရားကို ဒီလိုျဖတ္ေက်ာ္ရတဲ႔ အဆင္႔ေလးေတြကို အက္ေဆးေလးတစ္ပုဒ္ေလာက္ေတာင္ ေရးမလားလို႔ စဥ္းစားထားေသးတယ္။ ဒီရက္ပိုင္းတင္ျဖစ္ေအာင္ ႀကိဳးစားေနတယ္။ ျပီးေတာ႔ Kübler-Ross အေၾကာင္းေလးလဲ နည္းနည္း အခ်ိန္ရရင္ တင္ခ်င္ေသးတာ။ အားလံုး မီ႔ေက်းဇူးပါပဲ။
ေသျခင္းတရားကို ရင္ဆိုင္ျခင္း
အံဝွက္ထဲက ျမိဳ႔
ပက္လက္လွန္ထားတဲ့
မညီမညာစေလာင္းဖံုးေတြေအာက္က
မီးျခစ္ဆံဘူးေလးေတြမွာ..
ငွက္ေလွာင္အိမ္ေတြ၀င္ေဆာက္
ေရစုန္ေမ်ာေနတဲ့
အနက္ေရာင္ ျမစ္ေပၚမွာ
စည္းကမ္းေတြကို ေျပာင္းျပန္ေရးထားတယ္...
ေအာက္ဘက္က ေခ်ာက္နက္နက္ေတြကို
တစ္ခါသံုးၾကြပ္ၾကြပ္အိတ္ေတြနဲ႕
အလွဆင္ထားသလုိ
ခပ္ေခ်ာေခ်ာ ကေလးမက
သနပ္ခါးတစ္ကြက္ကို ပါးတစ္ဘက္ေပၚမွာပဲ
ကြက္ထားေလရဲ႕...
မိုးေတြရြာ
ေလေတြတုိက္
မုန္တုိင္းေတြဆင္
..................
..................
ရိုးအီေနတဲ့
ဟာသပ်က္လံုးေတြကို
ခိုးကူးေခြထဲက ျပန္ခိုးကူးေနျပီ..
ေခ်ာင္းရဲ႕တစ္ဖက္မွာ
ဘာမွ ေတာ့ မရွိေတာ့ဘူး
တဲတစ္လံုးငွားဖို႕
စေပၚေလးေသာင္း လခ ေလးေထာင္တဲ့
အင္း....
ျမက္ပင္ကို ထုတ္ကုန္ုလုပ္ျပီး
ေရာင္းစားရေအာင္ ၾကံဦးမွပဲ..
ေအာက္မွာဖြက္ထားခ်င္တာက ဒီစာေနရာမွာေရးပါ
တမ္းတျခင္း
အ၀ါေရာင္ ေကာေဇာလႈိင္းၾကီးေတြ
ခပ္မွဳိင္းမွဳိင္းနဲ႕ ဟုိးအေ၀းက
ေတာင္တန္းၾကီးေတြ
ေရျပာျပာ နဲ႕ ျမစ္ျပင္က်ယ္ၾကီးေတြနဲ႕ေလ
ဘ၀ရဲ႕တစ္စိတ္တပိုင္းမွာ
အိပ္မက္ျပန္မက္ဖို႕ကိုေလ
ခက္ခက္ခဲခဲနဲ႕
မိန္ေမာေနရတဲ့ဘ၀တစ္ခု...
ဘာမွ မသက္ဆုိင္ေတာ့သလုိ
ယုိင္နဲ႕နဲ႕ နဲ႕လွမ္းေလွ်ာက္....
သက္ကယ္မိုးနဲ႕ ဖုန္ထူထူလမ္းေတြကို
အုတ္နံရံေတြၾကားက ကတၱရာလမ္းေတြထက္
တမ္းတေနတယ္....
မီးခြက္အိမ္ငယ္ငယ္ေလးက
အလင္းေရာင္ ခပ္မွိန္မွိန္
ရင္ထဲမွာ ခြန္အားတစ္ခ်ဳိ႕ကို
ေသြးသားထဲအထိ စိမ့္၀င္ေနေအာင္
ဖန္ဆင္းေပးခဲ့တယ္..
တစ္ခါတေလ
တင္းမာေနတဲ့ အေမ့ရဲ႕မ်က္ႏွာေပၚက
ပက္ၾကားအက္ေတြေလ
သားဘ၀ကို ဒီအခ်ိန္မွာ
ေနရာတစ္ခု ေရာက္ေအာင္
တြန္းေပးခဲ့ဖူးတယ္...
ျမက္ခင္းျပင္ ေျခာက္ေသြ႕ေသြ႕ေပၚမွာ
သစ္ကိုင္းေျခာက္ေလးနဲ႕ ေရးျခစ္ခဲ့ဖူးတဲ့
အရုပ္ေလးေတြကို
ခုေလ.. ကၽြန္ေတာ္
ေလေအးေပးစက္ေအာက္က
စာၾကည့္စားပြဲေပၚမွာ
ေဘာပင္ေလးတစ္ေခ်ာင္းနဲ႕
ေအဖိုး-စာရြက္ေတြေပၚမွာ ေရးေနဆဲပါ..
ဒါေပမယ့္ေလ.
အခြင့္အခါသင့္မယ္ဆိုရင္
သက္ကယ္မိုးရဲ႕ေအာက္က
ၾကမ္းခပ္ၾကဲၾကဲနဲ႕
ကြပ္ပ်စ္ေပၚမွာ
တစ္ေရးေလာက္
အိပ္ေရး၀၀ ျပန္အိပ္ခြင့္ရခ်င္တယ္..
ေအာက္မွာဖြက္ထားခ်င္တာက ဒီစာေနရာမွာေရးပါ
ဒႆမဒဏ္ရာ
ဒႆမ ဒဏ္ရာ
ေသျခင္းတရား
ကိုယ္႔အေရွ႔မွာလား ကိုယ္႔ေနာက္ေက်ာလား
တဆံုးထိုးမယ္႔ ဓားတစ္လက္လား
ကမ္းလင္႔လာတဲ႔ လက္တစ္ဖက္လား
ဖိတ္ေခၚေနတဲ႔ တံခါးတစ္ခ်ပ္လား
ထြက္ခြါသြားမယ္႕ ေနာက္ေဖးလမ္းၾကားလား
ဟိုမွာ တမန္ေတာ္ကေစာင္႔ေနသလား
အနက္ေရာင္ျမစ္နဲ႔ ကူးတို႔သမားလား
ဥေပကၡာျပဳထားမိတဲ႔ ငယ္သူငယ္ခ်င္း
မင္းနဲ႔မဆံုတာ ၂၃နွစ္ၾကာခဲ႔ျပီဆိုေတာ႔
ျပန္အေတြ႔မွာ မင္းလက္ကိုဆြဲ
မင္းရင္ခြင္ထဲ ကိုယ္႔ကိုေပြ႔ဖက္လိုက္ပါေတာ႔ကြယ္။ ။
ေအးစက္စက္နဲ႔ ေသျခင္းတရားကို မြန္ေၾကာက္ပါတယ္။ ေလာကမွာ ေသမွာကိုမေၾကာက္တဲ႔ ပုထုဇဥ္ရယ္လို႔ ရွိေသးသလား မြန္မေတြးတတ္ပါဘူး။ ဘယ္ေန႔မွာကိုယ္ေသရမယ္ဆိုတာကိုလဲ မသိခ်င္ဘူး။ မြန္႔ဘဝကို မြန္ခ်စ္တယ္။ မြန္႔အနားက မြန္ရခဲ႔တဲ႔ သက္ရွိသက္မဲ႔ အရာရာတိုင္းကို မြန္ခ်စ္ေနမိတဲ႔အတြက္ ခြဲခြာျခင္းဆိုတဲ႔ separating anxiety အဲဒါကို ေသကာနီးမွာ ဘယ္လိုေရွာင္လႊဲနိုင္မလဲ။ ေသဖို႔ဆယ္ရက္ပဲ လိုတယ္ဆိုတာ သိတဲ႔အခ်ိန္ ဘယ္လိုမ်ားရင္ဆိုင္နိုင္ပါ႔မလဲ။ အဲဒီအသိကို ၾကားခြင္႔ရတဲ႔အခ်ိန္မွာကိုပဲ ေဆာက္တည္ရာမရျဖစ္မိမယ္။ ဘယ္လိုရပ္တည္နိုင္ပါ႔မလဲေလ။
ဒါေပမယ္႔ သူငယ္ခ်င္းေမာင္မ်ိဳးနဲ႔ Dream ေလးတို႔က ေသဖို႔ဆယ္ရက္အလိုဆိုတာကို သိေနခဲ႔မယ္ ဆယ္ရက္အတြင္း ကိုယ္လုပ္ခ်င္တာေတြလဲ လုပ္ပိုင္ခြင္႔ေပးထားခဲ႔မယ္ဆိုရင္ ဘာေတြလုပ္မလဲ တဲ႔ဆိုလာေလေတာ႔။ ပထမဆံုး အဲဒီေသျခင္းတရားးကို ေခါင္းေအးေအးထား နွလံုးသားရဲရဲရင္႔ရင္႔နဲ႔ ရင္ဆိုင္နိုင္မယ္႔ ခြန္အားကိုရခ်င္တယ္။ ေနာက္ျပီး မြန္အျမဲေမ်ွာ္လင္႔ခဲ႔ရတဲ႔ အလုပ္တစ္ခုကို မြန္မေသခင္လုပ္ဖို႔ အခြင္႔အေရးနဲ႔ အခ်ိန္အခါေလးတစ္ခုကို မြန္ရခ်င္ပါတယ္။ မြန္ ၂၀၀၆ခုနွစ္မကုန္ခင္ Diploma in HIV/AIDS and Community course ကိုတက္ေနတုန္းက မြန္႔လက္ခ်ာရာက မြန္႔ကိုေမးပါတယ္။ ဒီအတန္းျပီးတဲ႔ ၂၀၀၇ ခုနွစ္က်ရင္ kwazulau natal ကိုလိုက္မလားတဲ႔။ အဲဒါက ေတာင္အာဖရိကမွာရွိတဲ႔ HIV ျပန္႔ပြားကူးစက္မႈအမ်ားဆံုးေနရာေလး တစ္ခုပါ။ တီခ်ာတို႔ရဲ႔ ကာကြယ္ကုသေရး ပေရာ႔ဂ်က္မွာ Volunteer အျဖစ္ပါဝင္ေပးမလားလို႔ ေခၚတာပါ။ အဲဒီတုန္းက ေက်ာင္းကလဲ မျပီးေသး အိမ္ကလဲ ခြင္႔မျပဳတဲ႔အတြက္ တီခ်ာ႔ကိုျငင္းခဲ႔ရေပမယ္႔ သမီးေက်ာင္းျပီးလို႔ အခြင္႔အေရးရတာနဲ႔ တီခ်ာ႔ဆီကိုလာခဲ႔ပါမယ္လို႔ ေျပာခဲ႔မိတယ္။ တီခ်ာကေတာ႔ လန္ဒန္ကို အခုခ်ိန္ထိ ျပန္မလာနိုင္ေသးပါဘူး။
ေသဖို႔ဆယ္ရက္အလိုဆိုတာ မြန္သိခဲ႔ျပီ။ မြန္မလုပ္ရေသးတဲ႔ အလုပ္ေတြက အမ်ားႀကီး။ အားလံုးကို မြန္လုပ္သြားဖို႔ မျဖစ္နုိင္ေတာ႔တဲ႔အခ်ိန္။ ဘယ္သူ႔မ်က္နွာကိုမွ မေထာက္ပဲ မြန္လုပ္ခ်င္တာေလး တစ္ခုကို မြန္လုပ္သြားေတာ႔မယ္။ တီခ်ာကလဲ မြန္႔ကိုလိုလားေနေသးတယ္ဆိုရင္ မြန္တီခ်ာ႔ဆီကိုလာခဲ႔မယ္။ အဲဒီ႔ဆယ္ရက္ ဆယ္ရက္အတြင္း
ပထမေန႔ - ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ႔သူေတြဆီကို မြန္သယ္သြားခ်င္တဲ႔ စားစရာ ေရသန္႔နဲ႔ အခင္းအကာတစ္ခ်ိဳ႔ မြန္႔ဘဏ္ထဲက ပိုက္ဆံေလးရွိသမ်ွေပါ႔ေလ သယ္သြားခ်င္တယ္
ဒုတိယေန႔ -အိပ္ခ်ိန္ေတြကို အတတ္နိုင္ဆံုးေလ်ွာ႔ထားမယ္ ေနာက္ဆိုအဆံုးမဲ႔ အိပ္စက္ရေတာ႔မွာေလ။ ရေနေသးတဲ႔ အခ်ိန္ေတြကို သူတို႔ေလးေတြကုိ ေပးခ်င္တယ္။ေရယံုေပါက္ေနတဲ႔ လူနာေတြကို မြန္႔လက္နဲ႔ ေဆးထည္႔ေပးမယ္။ လက္အိပ္မစြပ္ဘူး။ လက္အိပ္စြပ္တဲ႔လက္တစ္ဖက္နဲ႔ ထိေတြ႔ခံေနရတဲ႔ ခံစားမႈကို မြန္နားလည္ပါတယ္။
တတိယေန႔ -သူတို႔ေတြဝမ္းေလ်ာေနၾကမွာပဲ။ diarrhoea သမားေတြကို အညစ္အေၾကးေတြ သန္႔စင္ေပးတဲ႔အခါ လက္အိပ္မစြပ္ခ်င္ျပန္ဘူး။ တာဝန္ရွိတဲ႔ Volunteer ေတြက လက္အိပ္စြပ္ဖို႔ ေျပာၾကရင္ ေနာက္ဆယ္ရက္အတြင္း ငါေသေတာ႔မွာမို႔ ငါ႔အတြက္ေရာဂါကူးလဲ မထူးေတာ႔ပါဘူးဆိုတာ ပြင္႔ပြင္႔လင္းလင္းပဲ ရွင္းျပလုိက္ခ်င္တယ္။ လူနာတစ္ေယာက္စီရဲ႔ လံုျခံဳမႈနဲ႔ ကူးစက္မႈတားဆီးေရးအတြက္ေတာ႔ မြန္႔လက္ေတြကို ခဏခဏေျပာင္ေအာင္ေဆးေနရေတာ႔မွာပဲ။ antiseptic လဲသံုးသင္႔ရင္သံုးရမယ္။
စတုတၳေန႔ -သူတို႔ေတြနဲ႔ ရင္းနွီးလာျပီဆိုရင္ သူတို႔အေၾကာင္းေတြ မြန္သိခ်င္တယ္။ သူတို႔ေသမယ္ဆိုတာ သိျပီးျဖစ္တဲ႔အခ်ိန္မွာ သူတို႔ရဲ႔ ေသျခင္းတရားကို လက္ခံမႈ ေနာက္ထပ္ ေမ်ွာ္လင္႔ခ်က္ ေျပာခ်င္တဲ႔စကားေတြ မြန္နားေထာင္ခ်င္တယ္။ ျပီးေတာ႔ေလ HIV ပိုးရွိလို႔ Tuberculosis ရေနတဲ႔ လူနာေတြကို မ်က္နွာမွာ Mask မတပ္ပဲ နမ္းခ်င္ေသးတယ္။ အဲဒီအခါ သူတို႔မ်က္ဝန္းထဲက ေျပာမယ္႔စကားေတြ မြန္႔နွလံုးသားနဲ႔ ၾကားခြင္႔ရခ်င္မိတယ္။
ပဥၥမေန႔ -သူတို႔ၾကားထဲမွာ အိပ္မယ္။ ကေလးေလးေတြဆိုရင္ ရင္ခြင္ထဲထည္႔ထားခ်င္မိတယ္။ ညဘက္ညည္းတြားေနတဲ႔ လူနာဆိုလည္း အနားမွာအေဖာ္ျပဳေပးမယ္။ မနိႈင္းအပ္ မနိႈင္းရာေပမယ္႔ နိုက္တင္ေဂးလိုလုိ မာသာထရီဇာလိုလုိ စိတ္ကူးယဥ္အိပ္မက္ေတြလဲ မက္လိုက္ဦးမယ္( ဒါလဲ အတၱကို အေရာင္တင္ျခင္းတစ္မ်ိဳးလား)
ဆဌမေန႔ -ေန႔စဥ္လုပ္ေနက် အလုပ္ေတြပဲဆက္လုပ္ေနမယ္။ အခ်ိန္ရရင္ သီခ်င္းေလးေတြ သူတို႔နဲ႔တူတူဆိုၾကဦးမယ္။ သူတို႔ေပ်ာ္ေအာင္ အမ်ိဳးမ်ိဳးလုပ္ျပမယ္။
သတၱမေန႔ -သူတို႔ၾကားထဲမွာ ထိုင္ရင္း အိမ္ကို စာေရးေနမယ္။ တကိုယ္ေကာင္းဆန္သလိုျဖစ္သြားတဲ႔ မြန္႔ဆံုးျဖတ္ခ်က္အတြက္ မာမီတို႔ကို ေတာင္းပန္မယ္။ မြန္႔ကိုနားလည္ေပးမယ္လို႔ ေမ်ွာ္လင္႔တယ္။ အခ်စ္ဆံုးတစ္ေယာက္ဆီကိုလဲပဲ စာနည္းနည္းေရးေပးခဲ႔မယ္။ သူ႔ဆီကိုေနာက္ထပ္ဖုန္းမဆက္တဲ႔အခါ မြန္ဘယ္ေရာက္သြားသလဲ သူမသိေတာ႔မွာ စိုးတယ္။
အဌမေန႔ -ေသဖို႔တေျဖးေျဖးနီးလာျပီ။ လူနာေတြကို ျပဳစုရင္းပဲ ဘေလာ႔ေလးကိုလဲ သတိရေနမယ္။ မြန္ေသရင္ဒီမွာပဲ သျဂိဳလ္ဖို႔ တာဝန္ရွိတဲ႔သူေတြကို ေျပာရဦးမယ္။
နဝမေန႔ -ကိုယ္ေမြးတဲ႔ကေလးကို လက္အိပ္ဝတ္ မ်က္နွာဖံုးတပ္ျပီး ျပဳစုတဲ႔မိခင္မရွိသလို လူနာေတြကိုလဲ မိခင္တစ္ေယာက္ရဲ႔ ျပဳစုမႈကို ခံစားဖူးေစခ်င္တဲ႔ အေၾကာင္း သူတို႔ေတြကို ရွင္းျပေနမိဦးမလား။ ညဘက္တိတ္တိတ္ေလးအျပင္ထြက္ျပီး အရင္ကလို အသံေတြထြက္ ငိုလုိက္ခ်င္ေသးတယ္။ တကယ္ေတာ႔ မြန္ေသရမွာသိပ္ေၾကာက္ပါတယ္ ဆိုတဲ႔အေၾကာင္းေရာေပါ႔။ ေကာင္းကင္ႀကီးကိုေမာ႔ၾကည္႔ တစ္ေယာက္ေယာက္ကိုတိုင္တည္ သူမၾကားနုိင္ေပမယ္႔ အရင္လို ငိုခ်င္ေသးတယ္။
ဒႆမေန႔ -အဲဒီေန႔ ေရာဂါသည္းေနတဲ႔ လူနာတေယာက္ေယာက္မ်ားရွိမလား။ ဒါဆို သူ႔လက္ကေလးကို ဆုပ္ကိုင္ရင္း ေသအံ႔မူးမူးမို႔ အားမငယ္ပါနဲ႔ကြာ မင္းနဲ႔တူတူ ကိုယ္ပါအေဖာ္လိုက္ခဲ႔မယ္လို႔ အားေပးရင္း အလုပ္ေတြလုပ္ေနရင္းကပဲ တိတ္တိတ္ဆိတ္ဆိတ္ သူတို႔နဲ႔အတူတူ....
ေသသြားျပီးရင္ မြန္႔စာေတြကို လိပ္စာအတိုင္းပို႔ေပးၾကေစခ်င္တယ္။ မြန္႔အေလာင္းကို သူတို႔ကိုသျဂိဳလ္တဲ႔အတိုင္းပဲ အဆံုးသတ္ၾကေစခ်င္တယ္။ ျမန္မာျပည္ကေက်ာင္းသူေလးတစ္ေယာက္ အာဖရိကမွာ Volunteer လုပ္ရင္း ေသဆံုးတယ္ဆိုတာ CNN မွာျဖစ္ျဖစ္ BBC 1 မွာျဖစ္ျဖစ္ ပါရင္ဝမ္းသာဦးမယ္ (ျမန္မာဆိုတဲ႔ အတၱႀကီးကႀကီးျပန္ျပီ ဒါလဲ ဒိဌိတစ္မ်ိဳး)။
ဒါက ေသဆံုးကာနီး ေသြးရူးေသြးတန္းနဲ႔ ေကာင္မေလးတစ္ေယာက္ရဲ႔ စိတ္ကူးယဥ္တာလဲ ျဖစ္ေနနိုင္ပါတယ္။ တကယ္သာေသရမယ္ဆိုရင္ေတာ႔ အထုပ္ဆြဲျပီး အိမ္ျပန္ေျပး မာမီ႔ကိုဖက္ျပီး ငိုေနမိမလားမသိပါ။ ေသကာနီးလူေတြျဖတ္ေက်ာ္ရမယ္ stage ငါးခုရွိပါတယ္လို႔ သင္ခဲ႔ရဖူးတယ္။ 1.denyl 2.anger 3.bargaining 4.depression 5.acceptance တို႔ပါတဲ႔။ ဒီပို႔စ္မွာက acceptance ကိုရေနျပီးသား လူတစ္ေယာက္ရဲ႔ Plan ေတြကိုေရးသားရတာမို႔ ေသရမွာကို ေခ်ာေခ်ာေမြ႔ေမြ႔ေရးသားနိုင္ခဲ႔တယ္။ တကယ္ဆိုရင္ ျငင္းဆန္မႈ ေဒါသ ေသရက္ကုိေစ်းဆစ္ျခင္း စိတ္က်ျခင္းေတြ လာရဦးမွာေလ။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ Tag post ေတြေရးရတာကို အရမ္းကိုႀကိဳက္တာပါ။ မြန္ေရးခဲ႔ဖူးသမ်ွ စာေတြထဲမွာလဲ ဖတ္သူလဲႀကိဳက္ ေရးရတာလဲအားရတဲ႔ပို႔စ္ေတြဟာ တဂ္ဂိမ္းေတြပဲျဖစ္ေနတတ္တာ သတိထားမိပါတယ္။ ဒီလိုအက်ိဳးရွိမယ္႔ ေခါင္းစဥ္ေလးကို တဂ္တဲ႔ ဂါဂါနဲ႔ Dreamေလးကိုလဲ ေက်းဇူးအမ်ားႀကီးတင္ပါတယ္လို႔။ ေနာက္လဲ တဂ္ဂိမ္းေတြ ဆက္ေရးဦးမယ္။
(ေရးျပီးမွ သတိရလို႔ ဘုရားလဲ မရွိခိုးဘူးေနာ္ ဒီဆယ္ရက္မွာ ေမ႔ေနတာ ဟိ သရဏဂံုေတာ႔ တည္ရဦးမယ္ စာေတြစဖတ္ကာစက ေသမိန္႔က်အျပီးမွာ ဥပုသ္ေဆာင္ဝင္ အဓိဌာန္ေတြလုပ္သြားတဲ႔ နရသီဟပေတ႔မင္းရဲ႔ မိဖုရားေစာလံုက မြန္႔ရဲ႔ Hero ျဖစ္ခဲ႔ေပမယ္႔ စာဖတ္သက္နည္းနည္းရင္႔လာေတာ႔လဲ ဆရာလူမ်ိဳးေနာ္ရဲ႔ အၾကြင္းမဲ႔ခ်စ္ျခင္းမခ်စ္ျခင္းထဲက အနာႀကီးေရာဂါေဆးရံုက ဆရာဝန္ကသာ မြန္႔အတြက္ Ideal person ျဖစ္လာခဲ႔ေတာ႔ သူ႔လိုဘဝရဲ႔ အဆံုးသတ္ျခင္းမ်ိဳးကိုပဲ ေရြးခ်ယ္မိတာပါ)
ဆက္တဂ္မယ္႔သူက
ဒက္ဒီေလး
ေနာ္ ဒက္ဒီေလးကတဂ္တဲ႔ ေျပာထားျပီးသား ေျပာျပီးစလစ္ ပဲ ေရးေပး
ေန႔သစ္
ဟိုးဖက္ အေ၀းက
မိုးကုတ္စက္၀ုိင္းရဲ႕ေဘးမွာ
အနီေရာင္မိုးေကာင္းကင္ၾကီးေလ
ႏိုးထလုိ႕ ေန႕သစ္ကို ၾကိဳေနတဲ့အခ်ိန္
ေန႕သစ္ကို
၀ုိင္တစ္ခြက္လုိ ေမာ့ေသာက္ဖို႕
ေစာင့္ေနသူေတြလဲရွိရဲ႕
ေန႕သစ္ကို
အမႈိက္လုိ သြန္ခ်ဖို႕
ေစာင့္ေနသူေတြလဲရွိရဲ႕
ေန႕သစ္ကို
အရက္ခါးခါးတစ္ခြက္လုိ
ေမာ့ေသာက္ဖုိ႕ ေစာင့္ေနသူေတြလဲရွိရဲ႕
ေျခာက္ကပ္ကပ္ ေန႕ရက္ေတြကို
ျဖတ္သန္းတဲ႕ ဘ၀ေတြေလ
တျဖဳတ္ျဖဳတ္နဲ႕ေၾကြေနခ်ိန္
အခ်ိန္နဲ႕ေလာင္းကစားလုပ္ျပီး
ေငြေၾကးကို အရင္းအနီးလုပ္
ေစ်းေပါေပါနဲ႕ ဘ၀ေတြကို
အေရာင္ဆိုးေပးတဲ့
အတၱသမားေတြ ရွိေနေလရဲ႕
အျပစ္မရွိတဲ့
ႏွလံုးသားတစ္ခုကို
နာက်င္မွဴ ေေတြေပးျပီး
ဘာမွန္းမသိတဲ့ စကားလံုးလွလွေလးေတြနဲ႕
ရက္စက္တဲ့သူေတြလည္းရွိေနေလရဲ႕.
ဒီေန႕သစ္မွာေလ...
ကုိယ့္ဘ၀ကို ကုိယ္
ေလာင္းေၾကးခပ္ပါးပါးထပ္ျပီး
နံရံေလးဘက္ၾကားက
မွန္သားျပင္တစ္ခုေပၚမွာ
ကစားရဦးမယ္ ထင္ပါရဲ႕.......
ေအာက္မွာဖြက္ထားခ်င္တာက ဒီစာေနရာမွာေရးပါ
ပထမဆံုး အလစ္သုတ္ခဲ႔ျခင္း
ပထမဆံုးေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကို ဘယ္တုန္းကမွ မွတ္မွတ္ရရ မရွိခဲ႔ဘူး။ ပထမဆံုးဆိုတာထက္ အေကာင္းဆံုးဆိုတာကို ပိုျပီးဦးစားေပးတတ္ခဲ႔တာေလ။ ေက်ာင္းတက္တုန္းကလဲ ပထမဆံုးခံုမွာ မထိုင္ခ်င္ခဲ႔ဘူး။ ထိုင္ခံုရဲ႔ပထမဆံုးေနရာမွာလဲ မထိုင္တတ္ပဲ သူငယ္ခ်င္းေတြၾကား အလည္ကိုတိုးေဝွ႔ထိုင္ခဲ႔တယ္။ အိမ္မွာဆိုရင္လဲ လူျမင္သာတဲ႔ေနရာထက္ တေခ်ာင္ေခ်ာင္ကို အျမဲကပ္ေနခဲ႔တယ္။ အကုန္ အကုန္ပါပဲ။ ပထမေတြကို ပထမဆံုးအႀကိမ္သတိတရျဖစ္လာေစဖို႔ အကိုႀကီးကိုလင္းထက္က tag ထားတယ္တဲ႔ေလ။
အဲဒီတုန္းက အသက္က ၁၆နွစ္ေက်ာ္ေက်ာ္ အရမ္းကိုဆိုးေနတဲ႔အခ်ိန္။ ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္မွာ မြန္ေတာ္ေတာ္႔ကိုဆိုးခဲ႔တယ္။ အေပါင္းအသင္းဆိုတာလဲ အရမ္းမင္ျပီးေတာ႔ အိမ္ကိုလဲ အျမဲကလန္ကဆန္လုပ္ေနတတ္တယ္။ အိမ္မွာမေနခ်င္ပဲ ေနရာတကာကို သြားခ်င္ေနတတ္တယ္။ ဘာမဆိုလဲ မလုပ္ရဲတာမရွိသေလာက္ပဲ။ အေပါင္းအသင္းကို အားကိုးျပီး ကိုယ္႔ကိုယ္ကိုလဲ လူႀကီးတစ္ေယာက္ျဖစ္ျပီလို႔ ထင္ေနခဲ႔ျပီေလ။ ေျပာပံုဆိုပံု ျပဳမူပံုေတြက တကယ္႔ကို ရဲတင္းလြန္းခဲ႔တယ္ ဘယ္သူ႔ကိုမွ ဂရုလဲမစိုက္ပဲ ကိုယ္ထင္ရာကိုယ္လုပ္ ကိုယ္႔ကိုယ္ကို အဟုတ္ႀကီးထင္ေနတတ္တယ္ဆိုတာ အခုျပန္စဥ္းစားၾကည္႔မွ သိလာရတယ္။
၁၆ နွစ္ေက်ာ္ဆိုေတာ႔ တကၠသိုလ္တက္ေနျပီ။ ပထမနွစ္ေျဖျပီးကာစ အခ်ိန္။ မြန္က သူငယ္ခ်င္းေတြၾကားမွာ ဆရာႀကီးသိပ္လုပ္ပဲ။ ေက်ာင္းေျပးတာရယ္၊ သီတင္းကၽြတ္ဆို လမ္းမေတာ္မွာ လမ္းေလ်ွာက္ရင္း လူေတြေျခေထာက္ထဲ ေဗ်ာက္အိုးပစ္ထည္႔တာရယ္၊ ၈လႊာေခါင္မိုးကေန ညႀကီးသန္းေခါင္ လမ္းမေပၚကို စကၠဴေလယာဥ္ပ်ံေတြ လႊတ္ခ်တာရယ္၊ သႀကၤန္မွာ ညမိုးခ်ဳပ္မွ ျပန္ျပန္လာလို႔ ၁၆နွစ္သမီးကို ေဖေဖတံျမက္စည္းဆြဲျပီး လိုက္ရိုက္တာရယ္ အမ်ားႀကီးပဲ မြန္ဆိုးတာေတြ။ အဲဒီတုန္းကက်ေတာ႔ စာအုပ္ေစ်းပြဲေတာ္။ MICT မွာလုပ္တာထင္တယ္။ စာအုပ္သရဲဆိုေတာ႔ ေရာက္သြားျပန္ျပီး ေတြ႔သမ်ွ အကုန္လိုခ်င္ အကုန္ဝယ္ေနေတာ႔တာပဲ။ လက္ထဲမွာေရာ သူငယ္ခ်င္းေတြ ကိုင္ေပးထားတာေရာ အမ်ားႀကီးျဖစ္ေနျပီ။ ေနာက္ဆံုး စာႀကီးေပႀကီးေတြ ဝယ္အျပီး ပိုက္ဆံကလဲ လက္ထဲမွာမက်န္ေတာ႔ဘူးဆိုေတာ႔မွ မြန္႔အႀကိဳက္ဆံုးစာအုပ္ကိုသြားေတြ႔တယ္။ ေတဇေပါင္းခ်ဳပ္။ အႀကီးႀကီးပဲ အထူႀကီး။ အရင္က ေတဇအေဟာင္းေတြဆိုေတာ႔ ပံုေတြကလဲ အေရာင္ကစို အေၾကာင္းအရာကစံု အရမ္းကိုလွ အရမ္းကိုဖတ္ခ်င္စရာ။ လိုခ်င္တယ္ အရမ္းကိုလိုခ်င္တယ္။ ေစ်းကေတာ႔ ၂၅၀၀ လို႔ထင္တယ္။ တကယ္ကိုပဲ လက္ထဲမွာပိုက္ဆံက ၂၀၀၀ေတာင္မျပည္႔ေတာ႔ဘူးဆိုေတာ႔ ေဘးကသူငယ္ခ်င္းက သူဝယ္တဲ႔အထဲေပါင္းထည္႔လို႔ေျပာတယ္။ တကယ္ဆို အဲေလာက္လြယ္ေနတာ။ သူတို႔ကို ဝယ္ခိုင္းလိုက္ အိမ္ေရာက္မွပိုက္ဆံျပန္ေပး ေအးေအးေဆးေဆးပဲ။ ဒါေပမယ္႔ မြန္ေခ်ာက္ဖံုတဲ႔ေနာ္။ တစ္ဖံုထဲရွိတယ္။ နွစ္ဖံုရွိရင္ ျမန္မာေဆးေဖာ္ျပီး ေရာင္းစားပစ္လိုက္မယ္။
မြန္တို႔အဖြဲ႔က အဲဒီတုန္းက ကေလးသာသာဆိုေတာ႔ က်န္တဲ႔သူေတြက ေၾကာက္တတ္တယ္။ မြန္ကလဲ သိပ္အစြမ္းျပခ်င္တယ္။ ငါ႔အစြမ္းကိုျပလိုက္မယ္။
ဒီေတဇကို ရေအာင္ယူျပမယ္
ဘာလုပ္မွာလဲ အလစ္သုတ္ေျပးမွာလား တဲ႔
ဟုတ္တယ္။ အလစ္သုတ္ေျပးမယ္။ ဆိုင္ရွင္ဦးေလးႀကီး ဟိုဘက္ကဘုရားစာအုပ္ေတြ ျပျပီး အလုပ္ရႈပ္ေနတုန္း ေတဇကို မြန္အလစ္သုတ္ပါေတာ႔မယ္ခင္ဗ်ား။ ေဘးကသူငယ္ခ်င္းေတြဆိုတာ မ်က္နွာကိုပ်က္ေနတာပဲ။ က်ိတ္က်ိတ္က်ိတ္က်ိတ္နဲ႔ မြန္႔ကိုလဲ အတင္းဆြဲ။ မရပါဘူး ဆြဲေလ အစြမ္းကျပခ်င္ေလပဲ ဟိ။ အဲဒီတုန္းကေတာ႔ လြယ္လြယ္ေလးပါ။ ကိုယ္႔ကိုယ္ကိုယံုၾကည္စိတ္ လြန္ကဲေနတဲ႔အခ်ိန္ မွင္ေသေသနဲ႔ ဝယ္ထားတဲ႔စာအုပ္ေတြၾကား ေတဇကိုေကာက္ညွပ္ အဖိုးႀကီးကို အန္ကယ္တေခါက္ျပန္လွည္႔လာမယ္ေနာ္ စာအုပ္ေတြက အရမ္းမ်ားေနလို႔ ကားေပၚသြားထားဦးမယ္ ဘာညာနဲ႔ေတာင္ စကားေတြသြားေျပာေသးတယ္။ ခပ္တည္တည္နဲ႔ ထြက္လာတာပဲ။ ဆိုင္ျပင္ေရာက္မွ ကားေပၚေျပးတက္ အိမ္ကိုေမာင္းေျပးခိုင္းလာတာေပါ႔။
အဲဒီတုန္းက မဆင္မျခင္လုပ္ခဲ႔မိတာ တစ္ခုပါပဲ။ ေနာင္တလဲ ေတာ္ေတာ္နဲ႔မရခဲ႔ပဲ သူငယ္ခ်င္းေတြၾကားထဲ သူရဲေကာင္းႀကီးလုပ္ခဲ႔ေသးတာ။ အခုျပန္ေတြးၾကည္႔မွ ရွက္စရာ။ မြန္႔ဘဝမွာ ပထမဆံုးနဲ႔ ေနာက္ဆံုးအႀကိမ္ သူတပါးေခၽြးနည္းစာကို ခိုးခဲ႔မိတာေပါ႔။ မသိခဲ႔တဲ႔အတြက္ လိပ္ျပာမသန္႔လဲမျဖစ္ခဲ႔ပဲ ခပ္တည္တည္အလစ္သုတ္နိုင္ခဲ႔ေပမယ္႔ အျပစ္ကိုသိေနတဲ႔ အခုလိုအခ်ိန္မွာ ဒါမ်ိဳးျပန္လုပ္ခိုင္းရင္ အရမ္းေၾကာက္ေနမိမွာပဲ။ ခ်က္ခ်င္းလဲ မိမွာပဲထင္တယ္။ အရမ္းဆိုးခဲ႔တာေတြကို စာေရးျပီး ဝန္ခံလိုက္ရေတာ႔လဲ စိတ္ထဲေပါ႔သြားသလိုလုိ။ တျခားပထမဆံုး နဲ႔ အဆိုးဆံုးေတြလဲ အမ်ားႀကီးပဲေလ။ မြန္ဆိုတာက သိပ္ဆိုးခဲ႔တဲ႔ ေကာင္မေလးတစ္ေယာက္ကိုး။ ေနာက္ထပ္ အခ်ိန္ရရင္ ပထမဆံုးေသေၾကာင္းႀကံစည္ခဲ႔တဲ႔ တိရိစၦာန္လိုမ်ိဳးေတြ ဆက္ေရးေပးဦးမယ္။ မီအခန္းဆက္နဲ႔ေရးေပးမယ္ဆိုတာကို အားက်လို႔။
အခုေတာ႔ ဒီတစ္ပုဒ္နဲ႔ပဲေက်နပ္ပါေနာ္ ဖန္ဆင္းရွင္ႀကီး ကိုလင္းထက္။
ဆက္တက္မွာက
မမခင္ဦးေမ
ကိုသီဟညိမ္း
Dream ေလးတို႔ပါ
ပထမဆံုးေတြ မွတ္မိသေလာက္ ေရးေပးရမယ္ေနာ္
Say No to Drugs, Say Yes to Life
မူးယစ္ေဆးသမိုင္း
မူးယစ္ေဆးဟာ လူ႔ယဥ္ေက်းမႈရဲ႔ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းအျဖစ္ ဆယ္႔ကိုးရာစုအလယ္ေလာက္က စျပီးပါဝင္ခဲ႔ပါတယ္။ ၁၉၆၀ ခုနွစ္မ်ားဆီမွာ ဂီတနဲ႔ အနုပညာအသိုင္းအဝိုင္းကေနစျပီး ေခတ္စားလာတဲ႔ ဒီမူးယစ္ေဆးဝါးဟာ လူ႔ေဘာင္ရဲ႔ျမင္ကြင္းစံုမွာ စျပီးအေရးပါလာခဲ႔ပါျပီ။ ဒီျပႆနာမွာ အေၾကာင္းရင္းစံုရွိခဲ႔ပါတယ္။ ၁၉၆၀ ဝန္းက်င္ေကာလိပ္ေက်ာင္းသားမ်ားရဲ႔ သံုးရက္ဆက္တိုက္ ကပြဲပါတီမ်ားကတဆင္႔ Ecstasy, Methampnetamine-fueled rave လို႔ေခၚတဲ႔ ေဆးဝါးမ်ားကို လူငယ္ေတြစြဲလာၾကပါတယ္။ ျပီးေတာ႔ စိတ္က်ေဆးျပားေတြ သံုးစြဲလြန္တဲ႔ မိခင္ေတြကေန ကေလးေတြကို ေနာက္ျပီး ကိုကင္းသံုးစြဲမႈ CEO သံုးစြဲမႈေတြလဲ ရွိလာၾကပါတယ္။
အခုဆိုရင္ နိုင္ငံတကာက လူသန္းေပါင္း ၂၀၀ ေက်ာ္ဟာ တရားမဝင္ မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲသူေတြအျဖစ္ စာရင္းဝင္ေနၾကပါျပီ။
လတ္တေလာ ေလ႔လာခ်က္မ်ားအရ အေနာက္ဥေရာပမွာ ၁၅ နွစ္ေအာက္ မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲသူစာရင္းဟာ ၁၀% ကေန ၃၀% အထိျမင္႔တက္သြားခဲ႔ပါတယ္။ ယူေကရဲ႔ ၁၅နွစ္ေအာက္ ေယာက်္ားေလးမ်ားအနက္ ၄၂.၅%ဟာ ေဆးစြဲသူေတြျဖစ္ေနၾကပါျပီ။ ယူေကမွာ ကိုကင္းသံုးစြဲမႈဟာ ဥေရာပတခြင္ အျမင္႔မားဆံုးျဖစ္ေနျပီး ၁၆ နွစ္မွ ၃၄ နွစ္ လူဦးေရရဲ႔ ၅%ဟာ ေဆးသံုးစြဲသူေတြပါ။ ဒါ႔အျပင္ ၾသစတီးယား၊ ဒိန္းမတ္၊ ဂ်ာမဏီ၊ ဂရိစ္၊ အိုင္ယာလန္၊ အီတလီ၊ စပိန္ နဲ႔ နယ္သာလန္တို႔မွာလဲ မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲသူ လူငယ္ထုနႈန္းဟာ အလ်င္အျမန္ျမင္႔တက္ေနေၾကာင္း ေတြ႔ရွိရပါတယ္။
ယူအက္စ္မွာဆိုရင္ 2003 National Survey on Drug and Health အရ အေမရိကန္နိုင္ငံသား ၁၉သန္း (၁၂နွစ္အထက္လူဦးရည္ရဲ႔ ၈.၂%) ဟာ ဥပေဒအရပိတ္ပင္ထားတဲ႔ မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲသူမ်ားအျဖစ္ စာရင္းဝင္ေနပါတယ္။
နိုင္ငံအမ်ားအျပားမွာ တြင္က်ယ္စြာ သံုးစြဲေနၾကတဲ႔ မူးယစ္ေဆးကေတာ႔ Alcohol ပါ။
ဥပေဒအရပိတ္ပင္ထားတဲ႔ အသံုးမ်ားေဆးဝါးကေတာ႔ Marijuana ပါ။ ယူအန္ရဲ႔ 2005 world drug report အရ ကမၻာ႔လူဦးေရရဲ႔ ၄%ဟာ Cannabis သံုးစြဲသူမ်ား ျဖစ္ၾကပါတယ္။
ယေန႔ေခတ္ လူငယ္အမ်ားစုဟာ မူးယစ္ေဆးဝါးနဲ႔ ေစာစီးစြာထိေတြ႔ခြင္႔ ပိုမိုရရွိလာၾကပါတယ္။ ေလ႔လာခ်က္မ်ားအရ အထက္တန္းေက်ာင္းသားမ်ားရဲ႔ ၄၅% ဟာ Alcohol သံုးစြဲလာၾကျပီး ၂၂% ကေတာ႔ ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးသူမ်ား ျဖစ္ေနၾကပါတယ္။
*******************************************************************************************************************************
လူေတြဘာေၾကာင္႔မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲၾကသလဲ
ဘဝရဲ႔ အစိတ္အပိုင္း တစ္စံုတစ္ရာကို ေျပာင္းလဲပစ္ဖို႔ လူေတြေဆးဝါးသံုးစြဲလာၾကပါတယ္။ လူငယ္ေတြ မူးယစ္ေဆးဝါးသံုးစြဲရျခင္းရဲ႔ အေၾကာင္းတစ္ခ်ိဳ႔ကေတာ႔
-အေပါင္းအသင္း ဝင္ဆန္႔လိုမႈ
-လြတ္ေျမာင္လိုမႈ စိတ္သက္သာလိုမႈ
-ျငီးေငြ႔မႈ ေျပေပ်ာက္ေစဖို႔
-အရြယ္ေရာက္ ရင္႔က်က္သူျဖစ္ေၾကာင္း ျပသလိုမႈ
-ပံုကန္ဆန္႔က်င္လိုမႈ
-စမ္းသပ္ခ်င္မႈ
ဒါေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။လူငယ္တစ္ခ်ိဳ႔က မူးယစ္ေဆးဟာ ျပႆနာကိုေျဖရွင္းနည္းလို႔ ယူဆၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ တကယ္ေတာ႔ မူးယစ္ေဆးကသာ ျပႆနာအရင္းခံအျဖစ္ ကူးေျပာင္းလာပါတယ္။
မူးယစ္ေဆးရဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးေတြနဲ႔ ေဆးစြဲျပီး ေမ်ွာ္လင္႔ခ်က္ကင္းမဲ႔မႈေတြအတြက္ ေျဖရွင္းစရာနည္းလမ္းကေတာ႔ ရွိကိုရွိေနပါတယ္။
ေခတ္မီတိုးတက္တဲ႔ ယေန႔ကမၻာမွာ ေနထိုင္ၾကီးျပင္းရသူေတြအဖို႔ စိတ္ရဲ႔အလိုကိုလိုက္မႈေတြဟာလဲ ေပါမ်ားလွပါတယ္။ မိမိရဲ႔ ျပႆနာကို ယံုၾကည္ရတဲ႔ မိတ္ေဆြ သူငယ္ခ်င္း၊ အႀကီးအကဲ နဲ႔ မိသားစုဝင္တစ္ဦးဦးကို ဖြင္႔ဟျခင္းအားျဖင္႔ အံ႔ၾသဖြယ္ရာ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ ရွိေစနိုင္ပါတယ္။ တစ္ဦးနဲ႔ တစ္ဦး ေဖးမကူညီျခင္း ၊ နားလည္ေအာင္ႀကိဳးစားျခင္းနဲ႔ ေရွ႔ဆက္ေလ်ွာက္လွမ္းနိုင္ၾကပါျပီ။
အဓိကအေျဖကေတာ႔ မူးယစ္ေဆးဝါးကို မ်က္ျမင္ဒိဌိေတြ႔တဲ႔အခါမ်ိဳးမွာ မစမ္းသပ္မိဖို႔ နဲ႔ မူးယစ္ေဆးျဖတ္ျပီးသူကလဲ ျပန္မသံုးစြဲမိဖို႔ပါ။ ဒါဟာ တစ္ဦးခ်င္းအေနနဲ႔ ခက္ခဲတဲ႔ျပႆနာပါ။ ျပႆနာတစ္ခုရဲ႔ ထြက္ေပါက္အျဖစ္ မူးယစ္ေဆးကိုသံုးေတာ႔မယ္ဆိုရင္ ျပန္စဥ္းစားၾကည္႔ပါ။ ေဆးဝါးေၾကာင္႔ျဖစ္ေပၚလာတဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးေတြဟာ မိမိရဲ႔ မူလျပႆနာထက္ ႀကီးထြားနိုင္ျပီး ခဏတာ ခံစားမႈနဲ႔ ေပ်ာ္ရႊင္မႈေတြဟာ ရွင္သန္မႈအတြက္ မရွိမျဖစ္အရာေတြ မဟုတ္ေၾကာင္းကိုပါ။
( Drug Destroy Creativity လက္ခ်ာလိုက္ရင္း မွတ္မိေနတာေလးေတြ ျပန္ေရးထားတာပါ ဒီနွစ္ လက္ခ်ာပဲလိုက္ေနရေတာ႔ စာေတြလဲ မတင္နိုင္တာၾကာလွျပီ ပ်င္းစရာေကာင္းတဲ႔ လက္ခ်ာခန္းထဲက အသံုးဝင္မယ္ထင္တဲ႔ လူငယ္ေတြအတြက္ အသံုးက်မယ္ထင္တဲ႔ Say No to Drugs,Say Yes to Life ဆိုတာေလးကို နည္းနည္းစီတင္သြားပါမယ္ ေနာက္ေတာ႔ Drug အမ်ိဳးအစားေတြ အေၾကာင္းနဲ႔ သူတို႔ရဲ႔ Effect ေတြေရာေပါ႔ )